Over Dichters digitaal

Publicatiedatum: 
Woensdag, 1 april 2020 - 06:58

Kurt Deswert schrijft elke maand over poëzie in zijn rubriek "Over Dichters" in de Vlam. Deze maand krijg je de online-versie te zien. Ditmaal waagt Kurt zich aan 'Alle Dagen' van Ingeborg Bachman; een gedicht geschreven in een woelige periode door een schrijfster met een opmerkelijke biografie.

Alle dagen

De oorlog wordt niet meer verklaard,
maar voortgezet. Het ongehoorde
is alledaags geworden. De held 
blijft uit de gevechten weg. De zwakke
is naar de vuurlinies opgerukt.
Het uniform van de dag is het geduld,
het ereteken de armzalige ster
van de hoop boven het hart.

Het wordt verleend 
als er niets meer gebeurt,
als het trommelvuur verstomt,
als de vijand onzichtbaar is geworden
en de schaduw van de eeuwige bewapening
de hemel bedekt.

Het wordt verleend 
voor de desertie,
voor de dapperheid tegenover de vriend,
voor het verraden van onwaardige geheimen
en het in de wind slaan
van om het even welk bevel.

____________________________________________

Toen de Oostenrijkse Ingeborg Bachmann (1926 - 1973) dit gedicht schreef in 1952, leek het erop alsof de wereld zich in een constante staat van oorlog bevond. De tweede wereldoorlog was nog maar een paar jaar voorbij of de Koude en Koreaanse Oorlog hadden zich al met het nodige aplomb aangediend. Het openingsvers verwijst dan ook naar het feit dat beide oorlogen niet zoals vanouds 'verklaard' of uitgeroepen werden. Ze leken simpelweg een aspect van het dagelijks leven geworden... In haar werk verzette Bachmann zich tegen dat status quo. Volgens haar had het fascisme de oorlog overleefd; in het dagelijkse leven, in de machtsverhoudingen tussen mensen. Of ook in de verhouding tussen man en vrouw. Na haar dood zou Bachmanns unieke stem dan ook de nodige weerklank vinden bij feministen.

Bachmann reduceren tot een feministisch auteur zou haar echter zwaar te kort doen. In de periode net na de tweede wereldoorlog ging ze studeren aan de universiteit van Wenen en behaalde er een doctoraatstitel in de filosofie. Na haar doctoraat begon ze aan een carrière bij de radio, waarvoor ze scripts ging schrijven. Via haar radiostukken, haar poëzie en novelles dwong ze een voorname plaats af binnen de Duitse literatuur van na de Tweede wereldoorlog. Ze werd één van de figuren van de Gruppe 47, een groep jonge Duitstalige auteurs die de literatuur grondig zou vernieuwen. Onder haar collega's zaten grote namen zoals Heinrich Böll, Gunther Grass en Paul Celan. In 1953 verhuisde Bachmann naar Rome en groeide haar reputatie gestaag, ook buiten de landsgrenzen. Gelijktijdig begon ze aan een langzaam proces van zelfvernietiging, door haar groeiende drank- en drugsmisbruik. In 1973 stierf ze aan de gevolgen van een appartementsbrand. De kettingrokende Bachmann had waarschijnlijk zelf haar overlijden veroorzaakt - al dan niet bewust - door een brandende sigaret achter te laten.

Kurt Deswert